Dlaczego zimą czujemy się gorzej? Odpowiedź może kryć się w naszych domach

Czym jest sezonowe zaburzenie afektywne (SAD)?

Sezonowe zaburzenie afektywne (Seasonal Affective Disorder) to kliniczna postać depresji, pojawiająca się regularnie w określonym czasie roku – najczęściej jesienią i zimą. Objawia się m.in. obniżonym nastrojem, nadmierną sennością, spadkiem energii, zwiększonym apetytem oraz trudnościami z koncentracją. Symptomy te pojawiają się zwykle, gdy dni stają się coraz krótsze i stopniowo ustępują, gdy dzień się wydłuża się wraz z nadejściem wiosny. Naukowcy zauważają również związek pomiędzy niedoborem światła dziennego a nasileniem objawów sezonowego zaburzenia afektywnego. Brak światła wpływa nie tylko na sen, ale także na motywację i zdolność do podejmowania wysiłku poznawczego. Badania pokazują, że osoby pracujące w pomieszczeniach bez dostępu do światła dziennego częściej skarżą się na zmęczenie i problemy z koncentracją.

Światło dzienne jako fundament zdrowia psychicznego

Jedną z uznanych metod łagodzenia objawów SAD jest terapia światłem. Eksperci podkreślają jednak, że równie istotna jest codzienna, możliwie naturalna ekspozycja na światło dzienne, zwłaszcza w pierwszej części dnia, kiedy organizm najbardziej potrzebuje bodźca do „uruchomienia” rytmu dobowego.

Badania naukowe potwierdzają, że nawet krótka poranna ekspozycja na światło dzienne poprawia koncentrację, czujność i stabilność emocjonalną w ciągu dnia. Ma to szczególne znaczenie w kontekście miejsc pracy i nauki. W jednym z badań uczniowie odnotowali 15-procentowy wzrost wydajności po przeniesieniu do klas lepiej doświetlonych światłem dziennym, a studenci rozwiązujący testy w jasnych salach osiągali wyniki lepsze nawet o 18 proc. w porównaniu z osobami pracującymi w słabo oświetlonych pomieszczeniach.

Dom jako regulator zdrowia

Skoro światło dzienne odgrywa kluczową rolę w regulowaniu rytmu dobowego, nastroju i jakości snu, zimą szczególnego znaczenia nabierają warunki panujące w naszych domach. To właśnie w zamkniętych pomieszczeniach spędzamy w tym okresie większość dnia, dlatego ich jakość ma bezpośredni wpływ na samopoczucie i zdrowie. Zdrowy dom to przestrzeń dobrze doświetlona naturalnym światłem, prawidłowo ogrzana i wentylowana, wolna od nadmiernego hałasu, przeciągów i wilgoci. Co więcej, z raportu VELUX Barometr Zdrowych Domów wynika, że Polacy jako kluczowe dla zdrowego życia w domu wskazują przede wszystkim dobry sen, regularne wietrzenie mieszkań oraz dostęp do dużej ilości światła słonecznego.

Jednym z najskuteczniejszych sposobów zwiększania dostępu do światła dziennego jest wprowadzanie go od góry. Okna dachowe mogą dostarczać nawet dwukrotnie więcej światła niż okna fasadowe o podobnych wymiarach i pozwalają doświetlić także centralne, głębokie części domu – tam, gdzie zimą światła brakuje najbardziej.

Proste decyzje, realny wpływ

Dostęp do światła dziennego jest jedną z najprostszych, a jednocześnie najbardziej niedocenianych form profilaktyki zdrowia psychicznego, co potwierdzają badania z zakresu psychologii i neurobiologii. Zimą nie mamy wpływu na długość dnia ani pogodę, ale możemy realnie decydować o tym, ile naturalnego światła dociera do naszych wnętrz. Nawet niewielkie zmiany, takie jak odsłonięcie okien, reorganizacja przestrzeni czy częstsze przebywanie w najjaśniejszych pomieszczeniach, mogą przynieść zauważalną poprawę nastroju. Jak podkreśla psycholog, poprawa samopoczucia często zaczyna się od zmiany perspektywy – dosłownie, poprzez doprowadzenie większej ilości światła dziennego do domu i w przenośni, poprzez większą uważność na własne potrzeby psychiczne.